Aýna maglumat näme we nädip ýygnalýar
Bir ýurt öz import sanlaryny yglan etmese, söwda diňe bir tarapdan görünýär. Şonda beýleki ýurtlaryň eksport beýannamalary jemlenýär: kim Türkmenistana näçe haryt ugratdy diýen setirler goşulýar we bu jem ýurduň importynyň ýerine okalýar. Muňa aýna maglumat diýilýär.
Aýna hasap bir zady görkezmeýär: harydyň hakyky gelip çykyşyny. Ol diňe harydyň şu serhede iň soňky gezek nireden gelendigini aýdýar. Şoňa görä bu sanlar ölçeg berýär, subutnama bermeýär.
Süýjülik önümleri: Türkiýe birinji orunda
2024-nji ýylyň aýnasynda süýjülik önümleri boýunça jemi 2,8 million dollar töweregi görünýär. Bu setirde Türkiýe 37,51% bilen birinji, Özbegistan 21,16%, Ukraina 19,21%, Hytaý bolsa 7,06% paý tutýar.
Bu setire rahat lokum, draže, şekerli badam we žele süýjüleri girýär; türk gelip çykyşy bu tekjede eýýäm nätanyş däl. Şonuň üçin gepleşik haýsy pozisiýanyň we kimiň etiketkasy bilen girýändiginden başlaýar.
Şokolad: jem uly, ýöne birinji orun sorag döredýär
Şokolad setiri has uly — takmynan 10,3 million dollar. Bu ýerde Gyrgyzystan 43,82% bilen birinji, Türkiýe 24,04% bilen ikinji; yzýany Gazagystan 14,46%, Germaniýa 6,54%.
Birinji orna üns beriň. Gyrgyzystan — şu möçberde şokolad öndürmeýän goňşy ýurt. Bu, gaýtadan eksportyň nusgawy yzy: haryt başga ýerde öndürilip, sebitiň üstünden geçýär we serhetde geçen ýurduň ady bilen ýazylýar.
Tapawutlandyryjy sorag ýönekeý: ol ýurt muny özi öndürýärmi? Jogap ýok bolsa, san bazaryň ululygyny däl-de, harydyň ýoluny görkezýär.
Gümrük tarapy: sebit belligi bu ýerde ýeterlik däl
Türkmenistan Ýewraziýa Ykdysady Bileleşiginiň agzasy däl. Şoňa görä EAC belligi bu serhetde geçmeýär; ýurduň öz azyk we gümrük düzgünleri ulanylýar we beýannamany import ediji berýär. ÝB bilen baglanyşykly A.TR resminamasy hem bu ugra degişli däl.
Paç we ýygym mukdarlary üýtgeýär, şoňa görä olary öňünden ýazmaýarys; teklipde şol günki hereket edýän görnüşi durýar.
Sanlar ýaly, gözleg kanaly hem inçe
Türkmen dilindäki söwda soraglary köplenç Azerbaýjanyň domenlerini getirýär. Ýerli sanly kanal inçe; şonuň üçin baglanyşyk gözlegde däl-de, göni ýazyşmakda gurulýar.
Zynjyryň nireden başlaýandygy belli bolmasa, teklip hem belli bolmaýar: baha, taýýarlaýyş möhleti we jogapkärçilik aradaky halkalara bagly bolup galýar. Göni işlemegiň tapawudy hut şu ýerde görünýär.
Näme ibermeli
Pozisiýalaryň sanawyny mukdarlary bilen iberiň: etiketkanyň dili, siziň belgiňiz ýa-da biziň standart gaplamamyz, gelmeli aý we düşüriljek ýer. Haryt gaplanan gitmelimi ýa-da agramy boýunça satyljakmy — bu ilki bilen karton gutyny kesgitleýär.
Ýazmaça teklip iki iş gününiň dowamynda gelýär: her pozisiýa boýunça tehniki häsiýetnama, düzümi we allergenler, arassa agramy, karton guty we palet maglumatlary, minimum. Sanlary çaklap aýtmaýarys.
Aýna maglumat näme?
Ýurt import sanlaryny çap etmese, oňa haryt ugradan ýurtlaryň eksport beýannamalary jemlenýär we bu jem importyň ýerine okalýar. Ölçeg berýär, gelip çykyşy subut etmeýär.
Gyrgyzystanyň şokoladda birinji bolmagy näme aňladýar?
Aýna hasapda onuň paýy 43,82%. Emma şu möçberde şokolad öndürmeýän goňşy ýurduň birinji bolmagy, adatça, gaýtadan eksportyň yzydyr. Şonuň üçin bu sany kesgitlenen netije hökmünde bermeýäris.
EAC belligi bu ýerde işleýärmi?
Ýok. Türkmenistan Ýewraziýa Ykdysady Bileleşiginiň agzasy däl; ýurduň öz azyk we gümrük düzgünleri ulanylýar, beýannamany import ediji berýär. Paç mukdarlaryny öňünden ýazmaýarys.
Türk süýjülikleri eýýäm birinji bolsa, näme satylýar?
Format we soňky işleniş, gelip çykyş däl. Içi doldurylan plitkalar, Dubaý görnüşli batonçik, bütin pisseli ýörite rahat lokum, şekerli badam we draže — her biri aýratyn pozisiýa. Kuwertýura we goýberilýän kilogram şokolad esasy toparymyzda ýok; isleg boýunça tedarik edilýär, düzümi bilen formaty teklipden öň tassyklaýarys.